على محمدى خراسانى

91

شرح منطق مظفر (فارسى)

شمسيه « 1 » عنوان شده ، ولى بيان همهء اين مطالب در اين‌جا لزومى ندارد و ما همان مقدار را كه در متن كتاب المنطق است شرح مىكنيم . به عقيدهء مرحوم مظفر به پيروى از خواجه طوسى و علّامهء حلى ضروب عقيم يازده و ضروب منتجه پنج ضرب است و اين را به طريقهء حذف و اسقاط تبيين نموده‌اند كه : به بركت شرط اول از شروط 5 گانه شكل چهارم ، چهار ضرب از شانزده ضرب از درجهء اعتبار ساقط مىشوند و آن‌ها از سالبتين صغرى با سالبتين كبرى هستند كه در مجموع چهار قسم مىشوند : 1 . هردو مقدمه سالبهء كليه 2 . هردو سالبهء جزئيه 3 . صغرى سالبهء كليه و كبرى سالبهء جزئيه 4 . عكس قسم سوّم . و به بركت شرط دوم از شروط 5 گانه سه ضرب از درجه اعتبار ساقط مىشوند و آن‌ها جزئيتان يعنى صغرى و كبرى هردو جزئيه هستند كه خود چهار فرض دارد : 1 . هردو موجبهء جزئيه 2 . هردو سالبهء جزئيه 3 . صغرى موجبهء جزئيه و كبرى سالبهء جزئيه 4 . عكس قسم سوّم ( البته فرض دوم با شرط اول اسقاط شد و سه فرض ديگر با شرط دوم اسقاط مىشوند ) . به بركت شرط سوم از شروط پنج‌گانه يك ضرب از درجه اعتبار ساقط شد و آن شكل چهارمى است كه صغراى آن سالبهء كليه و كبراى آن موجبهء جزئيه باشد . به بركت شرط چهارم ، دو ضرب از درجه اعتبار اسقاط شد كه عبارتند از : 1 . صغرى ، سالبهء جزئيه و كبرى ، موجبهء كليه 2 . صغرى ، موجبهء كليه و كبرى ، سالبه جزئيه به بركت شرط پنجم يك ضرب از درجهء اعتبار ساقط مىشود كه ، موجبهء جزئيه صغرى با موجبهء كليهء كبرى است آن‌گاه مجموع اسقاط شده‌ها يازده ضرب مىشوند كه اگر آن را از شانزده كم كنيم باقيمانده پنج ضرب است كه همهء آن‌ها منتج هستند و هر كدام با برهان انتاجش اثبات مىگردد . ضروب منتجه و ادلّه اثبات آن :

--> ( 1 ) . شرح شمسيه ، صفحهء 154 .